Orta Doğu Gerilimi Brent Petrol Fiyatlarını Tetikliyor Küresel Enflasyon Riski Artıyor

Orta Doğu’daki tırmanan jeopolitik gerilimler, stratejik enerji rotalarını etkileyerek küresel arz güvenliği riskini artırdı. Analistler, Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat belirsizliği sürerse Brent petrolün varil fiyatının kısa vadede 150 dolara tırmanabileceği uyarısında bulunuyor. Arzın tamamen kesilmesi senaryosunda ise fiyatların tarihte görülmemiş 200 dolar seviyesine ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bu keskin yükselişin, merkez bankalarının faiz kararlarını ve küresel ekonomik görünümü önemli ölçüde etkilemesi bekleniyor.

Brent petrolün 100 dolar eşiğinin üzerinde kalıcı olması, küresel arz açığını derinleştiriyor. Enerji ithalatına bağımlı Avrupa ve Asya ekonomileri başta olmak üzere, dünya genelinde resesyon riskini artırabileceği değerlendiriliyor. Ekonomistler, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık yükselişin başta ABD olmak üzere tüm ülkelerde tüketici maliyetlerine doğrudan yansıyacağını öngörüyor.

Merkez Bankası Politikaları ve Enflasyon Baskısı

Enflasyonla mücadelenin sürdüğü bir dönemde petroldeki ani fiyat artışları, merkez bankalarının politika alanını daraltıyor. Bu durum, halihazırdaki enflasyon-resesyon ikileminde yeni zorluklar yaratıyor. Para piyasalarındaki sık değişiklikler, enerji fiyatlarındaki yükselişlerden kaynaklanan belirsizlik algısının devam ettiğini gösteriyor.

ABD Merkez Bankası’nın projeksiyonları, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışın ülkenin manşet enflasyonunu yaklaşık yüzde 0,35 yukarı çektiğini ortaya koyuyor. Brent petrolün 100 dolar seviyesinde kalıcı olması durumunda, 3 ila 6 ay içinde ABD ekonomisi üzerinde yüzde 1,4’lük ek enflasyon yükü oluşması bekleniyor. Bu durum, faiz indirimi bekleyen piyasalarda faizlerin “daha uzun süre yüksek” kalacağı endişesini doğuruyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), petroldeki her 10 dolarlık kalıcı yükselişin küresel enflasyonda yüzde 0,2’lik hızlanmaya yol açabileceğini tahmin ediyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ise petroldeki her yüzde 10’luk kalıcı yükselişin küresel enflasyonda yüzde 0,4’lük hızlanma öngörüsünde bulundu. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, maliyet artışının küresel büyümeyi yüzde 0,2 yavaşlatabileceğine dikkat çekti.

Varlık yönetim şirketi Vanguard, düşük büyüme ve yüksek enflasyonun aynı anda yaşandığı “stagflasyon” senaryosunun ekonomi politikalarını küresel ölçekte kilitleyebileceğini vurguladı. Ham petroldeki her 10 dolarlık yükselişin, akaryakıt istasyonlarında litre başına ortalama 10-15 sentlik bir maliyet artışına yol açacağı hesaplanıyor.

Küresel Tedarik Zincirleri ve Üretim Maliyetleri

Dünyanın önde gelen enerji analiz kuruluşları Gunvor ve Energy Aspects, lojistik tıkanıklığın sürmesi durumunda küresel petrol, benzin ve dizel stoklarının mayıs sonunda kritik seviyelere gerileyeceğini belirtti. Jeopolitik istikrarsızlığın haziran sonuna kadar devam etmesi halinde, dünya genelindeki stokların tamamen tükenebileceği ve fiyatların öngörülemez bir noktaya evrileceği kaydediliyor. Piyasalarda mevcut durum “fırtına öncesi sessizlik” olarak nitelendiriliyor.

Yüksek enerji maliyetlerinin faturası, ithalata bağımlı Avro Bölgesi ve Japonya için çok daha ağır olacak. Brent petrolün 125 dolar seviyesinde kalıcı olması durumunda Avro Bölgesi ekonomisinin büyümede 1 puanlık kayıpla resesyona girmesi bekleniyor. ABD ekonomisi güçlü istihdam piyasasıyla şimdilik direnç gösterse de petrolün 150 doları aşması halinde bu direncin de kırılabileceği belirtiliyor.

Nakliye, sigorta ve depolama kısıtları nedeniyle daralan ihracat kapasitesi, küresel finansal koşulları daha da zorlaştırıyor. Jeopolitik risk primlerinin 1990 Körfez Savaşı ve 2022 Rusya-Ukrayna Savaşı dönemindeki seviyelere yaklaşması, maliyet kaynaklı enflasyon sarmalını tetikliyor. Bu durumun özellikle konut kredisi piyasaları ve gelişmekte olan piyasaların üretim kapasiteleri üzerinde sert etkiler oluşturması bekleniyor.

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık yükselişin enflasyon üzerinde ciddi etkileri olduğunu değerlendirdi. Ergezen, bu durumun küresel ticaretin yanı sıra küresel üretimin de maliyetini artırdığını vurguladı.

Ergezen, savaşın etkisinin sadece petrol ve doğal gazla sınırlı kalmadığını belirtti. Safran, alüminyum ve helyum gibi Orta Doğu’da yoğun üretilen ürünlerin de savaştan etkilendiğini ifade etti. Ayrıca petrolün türevlerinden veya türevlerinin hammadde olarak kullanıldığı üretim alanlarında da fiyat artışları yaşandığını kaydetti.

Bakır, alüminyum, elektrik maliyetleri ve gübre fiyatlarında yükselişler gözleniyor. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış, alternatif ikame ürünleri de etkiliyor. Örneğin, petrol fiyatı artınca polyester fiyatları yükseliyor; bu da polyesterin alternatifi olan pamukta yukarı yönlü bir seyir yaratıyor.

Mısırın küresel üretiminin yüzde 60’ı endüstriyel alanda biodizel üretiminde kullanılıyor. Petrol fiyatları artınca biodizel fiyatları yükseliyor ve mısır talebi de artıyor. Üreticiler son dönemde şeker üretmek yerine etanol üretmeyi tercih ediyor, bu da şeker arzının azalacağı endişelerini ve şeker fiyatlarının artmasını tetikliyor.

Ergezen, savaş nedeniyle sigortacılık ve navlun fiyatlarının ciddi şekilde arttığını aktardı. Taşımacılık ve lojistik maliyetlerinde de yükselişler görüldüğünü söyledi. Gemilerin Süveyş Kanalı yerine alternatif rotaları kullanması, limanlarda bekleme sürelerini artırarak zaman maliyetini öne çıkarıyor.

Savaşın etkilerinin fiyatlara henüz tam olarak yansımadığını vurgulayan Ergezen, başlangıçta kısa süreceği beklentisinin fiyatlamaları sınırladığını belirtti. Şirketlerin stoklarla çalışması ve savaşın uzaması, maliyetlerin yavaş yavaş son tüketiciye yansımasına neden olacak.

Ergezen, savaşın bu şekilde devam etmesi durumunda petrol ve doğal gazın enflasyon tarafındaki etkisinin 1-3 ay gecikmeli olarak görüleceğini ifade etti. Yaz aylarında savaşın sürmesi veya fiyatlamaların devam etmesi halinde tüm dünyada ciddi bir enflasyon oluşacağını öngördü. Bu durumda merkez bankalarının faizleri sabit bırakmasının mümkün olmayacağını ve faiz artırımlarının gündeme gelebileceğini ekledi.

• #Brent Petrol
• #Orta Doğu